Η «Ζωή» μέσα από τα μάτια του Χ. Γιανναρά (μέρος 1ο)

Πρόσφατα αγόρασα το «Καταφύγιο Ιδεών» του Χρήστου Γιανναρά, ενός ανθρώπου που γνώριζα μόνο ονομαστικά. Στο αυτοβιογραφικό αυτό βιβλίο, εκτός από την περιγραφή των παιδικών και εφηβικών του χρόνων, ασκεί σκληρή κριτική εναντίον της χριστιανικής οργάνωσης «Ζωή», στην οποία ήταν μέλος επί σειρά ετών. Οι καταγγελίες που εκτοξεύει είναι ιδιαίτερα σοβαρές και συχνά σοκαριστικές, αυτό όμως που ενισχύει το κύρος τους είναι η ίδια η προσωπικότητα του κ. Γιανναρά. Δεν πρόκειται για κάποιον άθεο που ήταν μπλεγμένος στις χριστιανικές οργανώσεις στα νιάτα του και στη συνέχεια αναθεώρησε, αλλά για έναν από τους κατεξοχήν εκπροσώπους της «χριστιανικής διανόησης», φανατικό υποστηρικτή της Εκκλησίας και φορέα ακραίων συντηρητικών απόψεων. Στο βιβλίο αυτό λοιπόν έχουμε μία από τις σπάνιες ευκαιρίες να διαβάσουμε μια «κριτική εκ των έσω» των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων, από έναν άνθρωπο που δεν αποκήρυξε ποτέ του την ορθοδοξία.

Η «ανεκτίμητη» σοφία των γεροντάδων (Παΐσιος νο. 3)

Γεια σας και πάλι, φίλοι μου! Μετά από απουσία σχεδόν τριών εβδομάδων επιστρέφω στην ενεργό δράση του blogging... Ο μεγάλος φόρτος εργασίας σε συνδυασμό με έναν πυρετό που με ταλαιπώρησε αρκετές μέρες, με κράτησαν εκτός διαδικτύου. Τώρα είμαι καλά όμως (με τη βοήθεια του Θεού, του Βάαλ και του Ζωροάστρη) και θα επαναφέρω στο προσκήνιο ένα θέμα που ουσιαστικά εσείς το ζητήσατε. Τις θαυμαστές περιπέτειες και τις μνημειώδεις ρήσεις του πάνσοφου γέροντα Παΐσιου. Αν και του έχω αφιερώσει δύο άρθρα στο παρελθόν, φαίνεται πως οι ιστορίες γι' αυτόν είναι ατέλειωτες, όπως και η δίψα του κοινού για άφθονο γέλωτα... Ξεκινώ από μερικές σοφίες του παππούλη, που μου έστειλε ο φίλος Μιχάλης Ρ., περί του πόνου, των ασθενειών και των βασάνων γενικότερα:

Οι ομιλίες του «χομεϊνί» Αυγουστίνου Καντιώτη

Το σημερινό άρθρο αποτελεί συνέχεια του αφιερώματός μου στον «Χομεϊνί της Μακεδονίας» Αυγουστίνο Καντιώτη. Η παρουσίαση αποσπασμάτων από ομιλίες και άρθρα του είναι ένας πολύ καλός τρόπος ώστε να σχηματίσετε μια όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη άποψη για τον επικίνδυνο αυτόν άνθρωπο. Θα ξεκινήσω δυναμικά με το... επικήδειο άρθρο που έγραψε ο εν λόγω αρχιερέας στο περιοδικό «χριστιανική σπίθα» μετά το θάνατο του παγκοσμίως καταξιωμένου συγγραφέα μας, Νίκου Καζαντζάκη:

Η ζωή του «χομεϊνί» Αυγουστίνου Καντιώτη

Μετά από την τριλογία για τη σχέση ψυχανάλυσης και θρησκείας θα ασχοληθώ με κάτι πιο... ανάλαφρο. Τον κωμικοτραγικό και ευτράπελο βίο του πρώην μητροπολίτη Φλώρινας, Αυγουστίνου Καντιώτη. Ενός ανθρώπου που εισήγαγε το φονταμενταλιστικό και φασιστικό καθεστώς του Ιράν στην επικράτειά του, αποδεικνύοντας περίτρανα οτι ο μεσαίωνας δεν έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Σήμερα θα παρουσιάσω ορισμένα περιστατικά από τη ζωή του που είναι άξια προσοχής, ενώ στο επόμενο αφιέρωμα θα παραθέσω κάποιες ξεκαρδιστικές ομιλίες του. Θα ξεκινήσω με λίγα στοιχεία από την βιογραφία του που μου έκαναν εντύπωση:

Θρησκεία και ψυχανάλυση (μέρος 3ο)

Σήμερα, ανήμερα της γιορτής της ανάστασης από τους χριστιανούς, εγώ θα προτιμήσω να ασχοληθώ με ένα άλλο θέμα. Πιο συγκεκριμένα, θα ολοκληρώσω την τριλογία των άρθρων που ασχολούνται με την ιδιαίτερη σχέση θρησκείας και ψυχολογίας. Ο ψυχολόγος στον οποίο θα αναφερθώ είναι ο Έριχ Φρομ. Γερμανός στην καταγωγή, σπούδασε κοινωνιολογία και ψυχολογία, ενώ υπήρξε μαθητής του Φρόυντ επί σειρά ετών. Διαφοροποιήθηκε σύντομα από τις θεωρίες του δασκάλου του και ίδρυσε δική του σχολή, σε συνεργασία με τον Βίλχεμ Ράιχ και την Κάρεν Χόρνεϋ. Αν και δεν παραμέλησε την ατομική ψυχολογία, έριξε περισσότερο βάρος στις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνίας και την αλληλεπίδρασή των ατόμων με την ίδια την κοινωνία.

Θρησκεία και ψυχανάλυση (μέρος 2ο)

Σε συνέχεια του προηγούμενου άρθρου, θα παρουσιάσω σήμερα τις απόψεις ενός άλλου μεγάλου θεωρητικού της ψυχανάλυσης, του Kαρλ Γκούσταβ Γιουνγκ. Ο Γιουνγκ, ψυχίατρος από την Ελβετία, αρχικά ήταν μαθητής και συνεργάτης του Φρόυντ, σε σημείο που ο τελευταίος τον προετοίμαζε για «διάδοχο» του όταν αποσυρθεί. Το 1911 μάλιστα εξελέγη πρόεδρος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Εταιρίας. Οι διαφωνίες που είχε όμως με αρκετές από τις απόψεις του Φρόυντ, τον οδήγησαν στην παραίτηση και την ίδρυση δικής του σχολής το 1912, με το όνομα «αναλυτική ψυχολογία». Αίσθηση προκάλεσε η θεωρία του για το συλλογικό ασυνείδητο, μια περιοχή της διάνοιας που είναι κοινή σε όλους τους ανθρώπους και είναι υπεύθυνη για περίεργες αντιληπτικές εμπειρίες και πεποιθήσεις. Προχώρησε ακόμα περισσότερο τη θεωρία του με την περιγραφή των αρχετύπων, εννοιών δηλαδή που έχουν καθολική αποδοχή από ανθρώπους εντελώς διαφορετικών περιοχών και πολιτισμών.

Θρησκεία και ψυχανάλυση (μέρος 1ο)

Η ψυχανάλυση, ο πιο γνωστός ίσως κλάδος της ψυχολογίας, έχει ασχοληθεί σε μεγάλο βαθμό και με το θέμα της θρησκείας. Η ψυχολογία, ως επιστήμη που μελετά τις εκδηλώσεις της συμπεριφοράς του ανθρώπου, ταυτόχρονα με τις σκέψεις, τις ιδέες και τα συναισθήματά του, περιλαμβάνει αναλύσεις θεσμών όπως η πολιτική και η θρησκεία. Αυτό ήταν αναπόφευκτο, καθώς η θρησκευτική εμπειρία, η πίστη σε δεισιδαιμονίες και προλήψεις, αλλά και η οργάνωση της προσωπικής ηθικής με βάση συγκεκριμένα αυστηρά πρότυπα, αποτελούσαν πάντοτε αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων. Πολυάριθμοι ψυχαναλυτές, φορείς διαφορετικών πεποιθήσεων και ιδεών, έδειξαν ενδιαφέρον για τη θρησκεία, εξετάζοντας πολλές διαφορετικές πτυχές της. Τρεις από τους πλέον γνωστούς και αξιόλογους ήταν ο Φρόυντ, ο Γιουνγκ και ο Φρομ. Θα παρουσιάσω σε διαφορετικά άρθρα κάποια θεμελιώδη στοιχεία των μελετών και των συμπερασμάτων τους, ακολουθούμενα από μερικές δικές μου παρατηρήσεις.

Εξομολογήσεις ενός πρώην άθεου

Φίλοι μου, δεν είναι κακό να κάνει κάποιος λάθη. Το κακό είναι να επιμένει να συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο, ακόμα και όταν καταλάβει ότι σφάλει. Αυτό θα προσπαθήσω να αποφύγω σήμερα, παρουσιάζοντάς σας ένα θέμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα, αυτό της μεταστροφής μου στον τομέα της πίστης. Όπως σας έχω ξαναπεί, κάποτε ήμουν Χριστιανός και μάλιστα ένθερμος. Κάποιες κακές συναναστροφές και αναγνώσματα με έκαναν να βγω από το δρόμο του Θεού και να αρχίσω να αμφιβάλω, εμπιστευόμενος την ταπεινή μου κρίση και λογική περισσότερο από την ανυπέρβλητη Σοφία του Κυρίου. Έφτασα στο σημείο να γίνω εντελώς άθεος, αποβάλλοντας από μέσα μου κάθε στάλα πνευματικότητας που με αξίωσε ο Θεός να αποκτήσω. Έφτιαξα μάλιστα και το παρόν ιστολόγιο, με σήμα τον Ιησού Χριστό διαγραμμένο, με σκοπό να λοιδορώ και να χλευάζω τα λίγα ιερά και όσια που μας έχουν απομείνει στην κενή εποχή που ζούμε. Έκανα λάθος, το παραδέχομαι δημόσια και ζητώ από τον Κύριο να με συγχωρέσει.

Προβληματισμοί: το ζήτημα των εκτρώσεων

Απόψε επανέρχομαι με ένα κείμενο που περισσότερο έχει σκοπό να προβληματίσει και να οδηγήσει σε συζήτηση. Θα ασχοληθώ με το αμφιλεγόμενο θέμα των εκτρώσεων, παρουσιάζοντάς σας μερικά στοιχεία που συνηγορούν υπέρ της κάθε διαφορετικής πλευράς, δηλαδή με όσους συμφωνούν, αλλά και με όσους καταδικάζουν την πρακτική των εκτρώσεων. Αρχικά, θα ξεκινήσω με έναν ορισμό. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ι. Μπόντη, έκτρωση είναι η διακοπή της κύησης πριν το κύημα ολοκληρώσει την ενδομήτρια ανάπτυξή του ώστε να είναι βιώσιμο, δηλαδή πριν να συμπληρώσει την 24η εβδομάδα της κύησης. Οι εκτρώσεις διακρίνονται σε αυτόματες και τεχνητές. Στην καθομιλουμένη, με τον όρο «εκτρώσεις» αναφερόμαστε κυρίως στις τεχνητές, ενώ για τις αυτόματες χρησιμοποιούμε τη λέξη «αποβολές».

Ο «ιππαστί δεσπότης» Στυλιανός Πρεβέζης

Σήμερα αποφάσισα να ελαφρύνω λίγο το κλίμα. Μετά τα προηγούμενα σοβαρά άρθρα είπα να χαλαρώσω λίγο και να σας διηγηθώ μια ευτράπελη, κωμική, αλλά και τραγική ιστορία. Αυτή του ξακουστού «Αγίου Πρεβέζης» Στυλιανού, που έμεινε γνωστός και με το χαϊδευτικό «ο ιππαστί δεσπότης»! Ένα τεραστίων διαστάσεων σκάνδαλο, που σημάδεψε την ελληνική κοινωνία όταν αποκαλύφθηκε τον Αύγουστο του 1978, από τον ίδιο τον τότε αρχιεπίσκοπο (και προσωπικό φίλο του δικτάτορα Ιωαννίδη) Σεραφείμ.

Πέντε σπαστικά πρόσωπα

Μετά από πρόσκηση του φίλου Omadeon, θα γράψω μια λίστα με τα πέντε πράγματα που με ενοχλούν τον τελευταίο καιρό. Για να το κάνω πιο ενδιαφέρον, δεν θα αναφερθώ σε καταστάσεις ή αντικείμενα, αλλά μόνο σε πρόσωπα και ομάδες προσώπων (μισό λεπτό να πάρω το φτυάρι...). Ξεκινάμε λοιπόν:

Συγχωροχάρτια... made in the East!

Φαντάζομαι όλοι έχετε ακούσει για τα διαβόητα συγχωροχάρτια. Μια εφεύρεση των «μιαρών δυτικών», που εκμεταλλεύονταν την αφέλεια του κόσμου για να γεμίζουν τα ταμεία της Εκκλησίας τους με χρυσό. Αυτή είναι όμως μόνο η μισή αλήθεια... Η πλήρης αλήθεια είναι οτι συγχωροχάρτια εξέδιδαν κατά κόρον και τα ορθόδοξα πατριαρχεία, μέχρι μάλιστα τη δεκαετία του... 1950! Μάλιστα κύριοι, συγχωροχάρτια της δικής μας ανατολικής Εκκλησίας, στην οποία οφείλουμε την πατρότητα της ελληνικής λέξης, σύμφωνα και με την ορθόδοξη σύνοδο του 1727:

Η εσχατολογία γενικότερα

...Γιατί αδειάζουν γρήγορα οι δρόμοι κ' οι πλατέες,

κι όλοι γυρνούν στα σπίτια τους πολύ συλλογισμένοι;

Γιατί ενύχτωσε κ' οι βάρβαροι δεν ήλθαν.

Και μερικοί έφθασαν απ' τα σύνορα,

και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν.

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους.

Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις.

Κωνσταντίνος Καβάφης (1904) «Περιμένοντας τους Βαρβάρους»

Η εσχατολογία στην καινή διαθήκη

Το επικείμενο τέλος του κόσμου ανέκαθεν ασκούσε μια τρομακτική και συνάμα γοητευτική επίδραση στις μάζες. Ο τρομοκρατημένος και κυριευμένος από θρησκευτικό ζήλο κόσμος είναι ευάλωτος στην πιο ακραία χειραγώγηση και μπορεί να δώσει εύκολα την περιουσία ή ακόμα και τη ζωή του στους κήρυκες της συμφοράς. Αυτός είναι ο βασικότερος λόγος που η «προφητεία» για το επερχόμενο τέλος του κόσμου έχει επαναληφθεί εκατοντάδες φορές (με αποτυχία) μέχρι σήμερα, από «προφήτες» των περισσότερων γνωστών θρησκειών και αιρέσεων. Η ενασχόληση με αυτού του τύπου τις προβλέψεις έχει ονομαστεί «εσχατολογία», προφανώς από τους «έσχατους χρόνους».

Ένας χρόνος χωρίς το «μεγάλο εθνάρχη»

«Ο Σεβ. Μητροπολίτης Χριστόδουλος Παρασκευαΐδης είναι πολυμαθής και πολύγλωσσος, ικανότατος κήρυκας και ρήτορας, παραγωγικός συγγραφέας, άριστος οιακοστρόφος... ποιμαίνει άψογα την εκκλησία, η οποία επί των ημερών του πέρασε στην λαμπρότερη φάση της ιστορικής της πορείας. Υπήρξε πρωτοπόρος και χαλύβδινος υπερασπιστής των δικαιωμάτων της εκκλησίας, φλογερός συμπαραστάτης στους αγώνες υπεράσπισης των εθνικών μας ζητημάτων.»

Με αυτά τα λόγια παρουσίαζε τον μακαριστό Χριστόδουλο, όταν έγινε αρχιεπίσκοπος το 1998, η ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Σήμερα, ένα χρόνο περίπου μετά το θάνατό του, αποφάσισα να κάνω ένα σύντομο αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του, τα οποία όπως θα διαπιστώσετε απέχουν πάρα πολύ από την ιδανική παραπάνω εικόνα.